Phát triển du lịch tâm linh: Còn ‘lỗ hổng’ pháp lý?

Nhập nhằng khu tâm linh, KDL

VN có hàng chục nghìn nơi tâm linh nổi tiếng như: Đền Hùng (Phú Thọ), Yên Tử (Quảng Ninh), chùa Bái Đính (Ninh Bình), Phủ Dầy (Nam Định), chùa Từ Đàm (Huế), Tam Chúc (Hà Nam)… Trong đó, có khoảng 3.000 địa danh được xếp hạng di tích quốc gia.

Các khu di tích, thắng cảnh tập trung chủ yếu là đền đài, chùa chiền, miếu mạo, lăng tẩm, khu tưởng vọng, đi kèm là các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, như thờ cúng tổ tiên, dòng tộc, tri ân anh sử dụng dân tộc, danh nhân, lễ bái, cầu xin điều tốt lành…

Khái niệm “du lịch tâm linh” đã có từ lâu trên trái đất, nhưng mới được biết tới ở nước ta trong hơn chục năm gần đây.

VN lần trước tiên tổ chức Hội nghị quốc tế về du lịch tâm linh tại Ninh Bình vào tháng 11/2013 theo sáng kiến của ông Taleb Rifai – nguyên Tổng Thư ký Tổ chức Du lịch trái đất (UNWTO). Theo UNWTO, VN có thế mạnh về du lịch tâm linh.

do lẽ, đối với những cư dân vùng Á đông nói chung, trong đó ở VN, văn hóa tâm linh đã tạo nên chiều sâu, sức sống cho nền văn hóa tập thể, dân tộc.

Du lịch tâm linh thường diễn ra các hoạt động khai thác giá trị văn hóa phi vật thể về tín ngưỡng, tôn giáo để thỏa mãn nhu cầu tâm linh của nhân loại, mang tới cho du khách những cảm xúc thiêng liêng, sâu thẳm trong tâm hồn, rũ bỏ ưu phiền, khổ đau để có một tâm hồn tự do và hạnh phúc. 

Kho tàng văn hoá, tín ngưỡng phong phú của người Việt đã tạo nên quý khách dạng sắc dân tộc, là đề tài vô tận để phát triển ngành du lịch. Song, đây cũng là một lĩnh vực rất nhạy cảm, bị lợi dụng vào các mục tiêu xấu.

Dẫn ra một câu hỏi chất vấn “nóng” của đại biểu Phạm Văn Hoà đặt ra trước toàn thể Quốc hội trong Kỳ họp thứ 7 vừa qua: “VN có nên quy hoạch cả ngàn héc ta cho du lịch tâm linh phối hợp nghỉ dưỡng hay không? Trên trái đất có nước nào dành cả ngàn héc ta để làm KDL tâm linh như nước ta không?”.

Khách quan nhưng mà nói, rất khó có thể đưa ra câu trả lời xác đáng cho câu hỏi này. do lẽ, theo lên tiếng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL), khái niệm “du lịch tâm linh” chưa được thừa nhận. Song những hoạt động du lịch phối hợp tâm linh vẫn diễn ra thường xuyên.

Về góc độ thống trị quốc gia, Bộ VH-TT&DL là cơ quan thống trị về văn hóa, còn vấn đề thống trị về tôn giáo, đền chùa lại thuộc trách nhiệm của Bộ Nội vụ. Có thể thấy, những bất cập này đã dẫn tới sự nhập nhằng giữa các dự án tâm linh và dự án du lịch trên thực tế. 

Xem thêm:   DU LỊCH BÁI ĐÍNH - TRÀNG AN

Mặt khác, các KDL phối hợp tâm linh có quy mô rất lớn, thu hút đầu tư hàng ngàn tỉ đồng như KDL tâm linh Bái Đính – Tràng An (Hà Nam) có quy mô 1.700ha, Tam Chúc (Hà Nam) là 4.000ha và có thể lên tới 5.000ha.

Báo chí cũng từng đưa tin, KDL tâm linh Hương Sơn (Hà Nội) được chấp nhận đầu tư sẽ được đầu tư 15.000 tỷ đồng. Chưa kể tới việc đầu tư cho du lịch phối hợp tâm linh đã và đang trở thành xu hướng lan rộng khắp cả nước.

Theo Ban Tôn giáo Chính phủ, KDL tâm linh được hiểu là một quần thể có công dụng hỗn hợp, phục vụ cùng lúc cả nhị mục tiêu vừa là nơi thực hiện tín ngưỡng, tôn giáo, phục vụ nhu cầu tâm linh; vừa phục vụ nhu cầu tham quan, du lịch. KDL tâm linh phải đạt nhị tiêu chí là vừa có cơ sở vật chất, nhân loại phục vụ tâm linh; vừa có hiện vật, nhà cửa, phong cảnh, nhân loại phục vụ tham quan, du lịch.

Với những đặc điểm ấy, có thể nói, trên thực tế các KDL tâm linh đã xuất hiện ở nước ta từ rất lâu, dù không với tên gọi “KDL tâm linh” và mục tiêu lúc đầu đặt ra có thể chỉ làm nơi thực hiện tôn giáo, chứ chưa phải để tham quan, du lịch. Các khu danh thắng Yên Tử (Quảng Ninh) và Hương Sơn (Hà Nội) là những ví dụ tiêu biểu. 

Cần hoàn thiện cơ chế thống trị

Chỉ nhìn từ góc độ “tiền công đức” cho chùa cũng thấy bao nhiêu bất cập. Hàng năm, có khoảng 8.000 lễ hội diễn ra trên toàn lãnh thổ VN. Theo đó, các di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh đều có thể được khai thác cho mục tiêu lễ hội. 

Từng có số liệu thống kê được công bố sau một mùa lễ hội gây xôn xao dư luận. Chỉ riêng số “tiền lẻ” nhưng mà khách thập phương để lại ở chùa Hương đem gửi ở chi nhánh nhà băng huyện Mỹ Đức đã lên tới 1.200 bao tải, với tổng trị giá khoảng 22 tỷ đồng tiền công đức. Ở Yên Tử, có năm thu tới 31 tỷ đồng trong một mùa lễ hội.

Như vậy, nếu trong một năm, những khu tâm linh nổi tiếng ở VN dự kiến có thể đạt doanh thu tới hàng trăm, nghìn tỷ đồng. Một vài con số như thế mới phần nào cho thấy tháng doanh từ du lịch phối hợp tâm linh có thể mang tới lợi ích kinh tế đáng kể. 

Xem thêm:   Trọn bộ kinh nghiệm đi chơi rừng Cúc Phương quanh năm


 Quần thể danh thắng Hương Sơn.

Tuy nhiên, theo phát biểu của Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Ngọc Thiện trước Quốc hội vừa qua, đã chỉ ra “lỗ hổng” trong hệ thống pháp luật là về thống trị tiền công đức, hiện chưa có văn quý khách dạng pháp quy nào điều chỉnh tiền công đức, quy định tiền công đức sẽ thu, chi thế nào nhưng mà chỉ có quy định tiền, tài sản công đức cơ sở tín ngưỡng phải được thống trị, sử dụng đúng mục tiêu, công khai. 

Thiết nghĩ, hiện tượng trên cũng mới được nhìn từ một góc độ nhỏ trong lĩnh vực du lịch phối hợp tâm linh hiện nay. Chưa kể tới các góc độ khác như tiền mua vé vào tham quan, phí trông giữ xe cộ, dịch vụ ăn uống, ngơi nghỉ, bán hàng lưu niệm…

Từ đó cho thấy, hình thức du lịch này không chỉ nằm trong giới hạn của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, hay giáo điều, giáo luật nhưng mà còn liên quan tới nhiều khía cạnh pháp lý khác như Luật Bảo vệ môi trường, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật thống trị thuế, Luật Kế toán, Luật Phí và Lệ phí… 

Tuy nhiên, pháp luật thống trị vấn đề này vẫn chưa theo kịp với diễn biến trên thực tế. Trong khi đó, các hoạt động du lịch phối hợp tâm linh vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức, từ quy mô nhỏ, vừa tới quy mô lớn và rất lớn.

Tóm lại, tôn giáo tín ngưỡng là nhu cầu ý thức của một phòng ban không nhỏ nhân dân; sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng làm phong phú đời sống ý thức của người dân, giúp nhân loại phát triển toàn diện. Điều 24 Hiến pháp 2013 đã quy định mọi người có quyền tự do tôn giáo, quốc gia tôn trọng và bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo, không ai được xâm phạm tự do tín ngưỡng tôn giáo, lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật. 

Cũng không thể phủ nhận, phối hợp yếu tố tâm linh trong các hoạt động du lịch đã và đang trở thành động lực thu hút khách trong, ngoài nước, tạo sự nhiều chủng loại cho ngành Du lịch VN, góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế – xã hội. Song không ít đối tượng lợi dụng chủ trương phát triển du lịch, biến tướng ý thức tôn trọng tự do tín ngưỡng của pháp luật để trục lợi. 

Không được phép lợi dụng tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng để trục lợi

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam: 

“Mê tín, dị đoan suy cho cùng là do thiếu hiểu biết nên chúng ta cần chú trọng hơn tới giáo dục, văn hoá, để nâng cao dân trí, để người dân hiểu biết về những hành vi đúng với tín ngưỡng, truyền thống của dân tộc, giáo lý. Có hành vi trước đây là đúng nhưng bây giờ không còn thích hợp với trái đất văn minh.

Xem thêm:    Du lịch vườn quốc gia Cúc Phương có gì hay?

Chúng ta phải phản đối, lên án, đấu tranh chống lại các hành vi mê tín, dị đoan; chống lợi dụng tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng để trục lợi. Xử lý vấn đề này không chỉ bằng pháp luật, quy định nhưng mà còn phải tuyên truyền, phổ thông, vận động, khác nhau là vai trò của các tổ chức tôn giáo”.

Bộ trưởng Bộ VH-TT&DL Nguyễn Ngọc Thiện: 

“Hiện có nhiều quy định của pháp luật liên quan như Luật Tôn giáo tín ngưỡng, Luật Di sản văn hóa, Nghị định 159… nhưng rà soát lại thì không có văn quý khách dạng nào điều chỉnh riêng về vấn đề này (mê tín dị đoan – PV). Tôi đang suy nghĩ xem về thống trị quốc gia có văn quý khách dạng nào thống nhất để xử lý mê tín dị đoan không”.

Đại biểu Quốc hội Trương Anh Tuấn (Nam Định): 

“Sự nhầm lẫn giữa mê tín dị đoan với tâm linh, tín ngưỡng đang là mảnh đất tốt để hoạt động mê tín dị đoan núp bóng tâm linh, tín ngưỡng, là nguyên nhân dẫn tới sự ngần ngại của chính quyền, của các cơ quan công dụng trong đấu tranh chống mê tín dị đoan”.

Giáo sư Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn tín ngưỡng VN: 

“Làm tốt du lịch thì chúng ta vừa thu được khách, thu được tiền, song song có điều kiện để làm văn hóa. Nếu không làm tốt thì chính du lịch xoá sổ văn hóa”.

trạng sư Trịnh Khánh Toàn – Đoàn trạng sư TP. Hà Nội: 

“Những vi phạm về mê tín dị đoan pháp luật quy định xử phạt vi phạm hành chính và cao hơn là xử lý hình sự, ví dụ như tại Điều 320 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về tội “Hành nghề mê tín, dị đoan”, người phạm tội có thể bị phạt tiền tới 200 triệu đồng, phạt tù tới 10 năm.

Ngoài ra, đối với cán bộ, công chức, viên chức vi phạm còn bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức. Nếu là đảng viên thì tùy vào mức độ sẽ bị xử lý kỷ luật từ khiển trách tới khai trừ khỏi Đảng.

Nếu gây thiệt hại cho người khác còn phải bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 bằng đoạn đường thương lượng, hòa giải hoặc tố tụng”.

Đ.Trang (tổng hợp)

About ninhbinhtravel

Check Also

Đến Ninh Bình mà chưa đi Chùa Bái Đính thì quả là một thiếu sót lớn đó nheng

Đến Ninh Bình mà chưa đi Chùa Bái Đính thì quả là một thiếu sót …